Biała magia i ciemna knieja miłości PDF Drukuj Email

Wydawać się może zatem, że to, co się z erotykiem chociażby poprzez nazwę kojarzy, czyli erotyka właśnie, miłosna cielesność, pozostaje przez poetę odrzucane, a miłość jest dla kochanków Baczyńskiego szansą na wyjście ze świata doznań (związanych z rzeczywistością), a nie na wejście w świat doznań (związanych z nią samą i z erotyzmem). Marian Tatara napisał, iż w tej poezji „zanika zmysłowość, miłość jest odcieleśniona, baśniowa”1 A zatem, jak się zdaje, nawet jeśli „przyczyną” wiersza są „miłość i emocje jej pokrewne”, to nie sposób powiedzieć, iż są one również jego „substancją”2. O stylu erotyków Baczyńskiego niech zaświadczy wymowna anegdota. Przy okazji prezentowania koledze wierszy męża, Barbara wskazując na utwór Wyroki [244 I], powiedziała pośpiesznie „Wiesz... to jest erotyk.” Musiała to zaznaczyć, jakby bojąc się, że ów kolega – skądinąd prymus podziemnej polonistyki – mógłby się tego nie domyślić ... 3

Poezja Baczyńskiego wydaje się w tym punkcie po prostu bardzo pokrewna baśniom. W haśle Erotik, Sexualitätet z Enzyklopädie des Märchens czytamy: „Die Frage nach der Erotik im Märchen findet höchst unterschiedliche Beantwortung. Geht man von einem wörtlichen Befund der Quellen – etwa vom Korpus der KHM – aus, so könnte man zur Ansicht gelangen, das Märchen kennen keine erotische Darstellung. Glaubt man dagegen manchen Märchendeutern, insbesondere den Psychoanalytikern unter ihnen, so erscheint das Märchen sogar als eine hochgradig erotische Erzählung. Läβt sich dieser Widerspruch erklären oder auflösen?” („Pytanie o erotykę w baśni znajduje skrajnie różne odpowiedzi. Gdy wychodzi się z dosłownego zasobu źródeł – choćby zbioru Baśni Dziecięcych i Domowych braci Grimm – można dojść do wniosku, że baśnie nie znają żadnych erotycznych obrazów. Gdy zaś uwierzyć niektórym interpretatorom baśni, w tym szczególnie psychoanalitykom, baśń jawi się nawet jako opowieść nacechowana erotyzmem w wysokim stopniu. Czy ta sprzeczność da się wyjaśnić albo zniwelować?”)4. Proponuję przenieść to pytanie do zagadnień związanych z liryką Baczyńskiego i spróbować w trakcie interpretacji udzielić na nie odpowiedzi.

 


1. Marian Tatara, Drugi Słowacki [w:] Dziedzictwo Słowackiego w poezji polskiej ostatniego półwiecza 1918-1963, Wrocław 1973, s. 266.

2. Rozbijam tu cytat zaczerpnięty z książki Piotra Łuszczykiewicza: „Miłość i emocje jej pokrewne są przyczyną i substancją wiersza erotycznego”. Zob. Piotr Łuszczykiewicz, Książę erotyku, Warszawa 1995, s.79.

3. Anegdotkę tę zapisał Zbigniew Wasilewski. Zob. „Taki to mroczny czas…” [w:] Żołnierz, poeta, czasu kurz…, Kraków 1979, s. 294.

4. Erotik, Sexualität [w:] Enzyklopädie des Märchens, Göttingen 2005, t. IV, kol. 240-242.